Cerkiew św. Jura – siędzibą metropolitów Kościoła greckokatolickiego, zabytek okresu późnego baroku (druga połowa XVIII wieku).
Kilka lat temu zauważyłem tablicę pamiątkowa w języku angielskim, niemieckim i ukraińskim w katedrze św. Jura na cześć Franza Xavera Mozarta – syna wybitnego muzyka. Tablica przypomina „historyczne” wykonanie requiemu Wolfganga Amadeusza Mozarta w kościele 5 grudnia 1826 r. i twierdzi, że jego syn mieszkał we Lwowie w latach 1808-1838.
Larry Wolff dużo pisał o Franzu Xaver w swojej ostatniej książce „Idea Galicji. Historia i fantazja w kulturze politycznej epoki Habsburgów” (2012). Szczegółowa biografia naszego bohatera zawiera również angielska, niemiecka i ukraińska wersje Wikipedii. Zresztą, Franz Xaver jest dobrze znany wśród ekspertów.
Wolfgang Amadeus Mozart miał sześcioro dzieci, z których czworo zmarło w dzieciństwie. Franz Xaver Wolfgang urodził się 26 lipca 1791 roku. w Wiedniu, zaledwie pięć miesięcy przed śmiercią ojca. Konstancja, wdowa po kompozytorze, postanowiła zapewnić swoim synom edukację muzyczną. W wieku sześciu lat przedstawiła Franza Xavera publiczności praskiej (największy triumf Wolfganga Amadeusza odniósł w stolicy Czech), przed którym wykonał arię z opery ojca „Czarodziejski flet”. Tak rozpoczęła się muzyczna kariera Mozarta juniora. Franz Xaver napisał swój pierwszy koncert fortepianowy w 1805 r. A kiedy skończył siedemnaście lat, przeniósł się do Galicji, gdzie w majątku hrabiowskim we wsi Podkamień (obecnie Wojewodstwa Iwanofrankowskie) uczył najpierw córkę hrabiego Wiktora Baworowskiego – słynnego filantropa. „Twój brat został zaproszony do Polski” – pisała Konstancja Karolowi, swojemu najstarszemu synowi. Tak więc oświecona publiczność była poinformowana o sławie Mozarta, podczas gdy wdowa po nim nie znała jeszcze pojęcia „Galicja”.
Franz Xaver nie zatrzymał się długo w Podkameniu i w roku następnym przeniósł się do Bursztyna, gdzie uczył gry na fortepianie córki hrabiego Janiszewskiego. A dwa lata później F. X. Mozart przeniósł się do Lwowa, gdzie nim się zaopiekowała baronowa Józefina Cavalkabo. Następnie przez następne dwadzieścia lat Mozart junior kontynuował karierę jako prywatny nauczyciel muzyki (u Pogockich, Czartoryskich, Sapiehów itp.) i z wielkim powodzeniem koncertował. 5 grudnia 1826 r. wykonanie Requiemu w katedrze św. Jura w trzydziestą piątą rocznicę śmierci ojca dała impuls do powstania Towarzystwa św. Cecilii. To właściwie chór 400 śpiewaków-amatorów pod przewodnictwem kompozytora. Towarzystwo św. Cecylii uważa się za pierwszą profesjonalną szkołę muzyczną we Lwowie. Warto zauważyć, że to wydarzenie o znaczeniu historycznym (jak się później okazało) nie mogło nastąpić bez zgody kardynała Michała Lewickiego, metropolity galicyjskiego w latach 1815-1858.
„Styl Mozarta Jr. doskonale wpisuje się w ówczesną modę i choć oparty na klasycznych podstawach, nadal pośrednio ucieleśnia cechy wczesnego romantyzmu” – mówi współczesny muzykolog Liubow Kianowska. – Jest to najbardziej widoczne w rozbudowanej melodii kantylenowej, wykwintnej wirtuozowskiej fakturze. Odchodzi już dość zdecydowanie od stylu klasycznego, najpełniej reprezentowanego w twórczości ojca i choć przyjmuje w harmonii, formie pewne zasady klasycznej kompozycji, to jednak dostosowuje je do potrzeb współczesności”.
F. K. Mozart odbył również z powodzeniem tournée po Europie, podczas tournée w latach 1819-1821, występował w Warszawie, Gdańsku i Elblągu.
W roku 1838 Mozart junior przeniósł się do Wiednia, a następnie do Salzburga (miasto rodzinne jego ojca), gdzie jego matka założyła Stowarzyszenie Muzyki Katedralnej i Mozarteum w celu „poprawiania gustów muzycznych ze szczególnym naciskiem na muzykę sakralną i koncerty” (1841, obecnie Uniwersytet muzyki i sztuki dramatycznej „Mozarteum”); dyrygentem był Franz Xaver. Zmarł 29 lipca 1844 r. na raka w Carlsbadzie (obecnie Karlowe Wary, Czechy), gdzie został pochowany. Administratorem testamentu kompozytora była baronowa J. Kavalkabo, która poleciła napisać na nagrobku kompozytora: „Niech imię ojca będzie jego epitafium, bo podziw ojca był sensem jego życia”. Franz Xaver tak uwielbiał ojca, że na tej podstawie rozwinął u niego kompleks niższości; nie doceniał swojego talentu i uważał, że na tle spuścizny ojca jego własna praca jest bez znaczenia.
Tak więc Franz Xaver spędził większość swojego życia w Galicji jako prywatny nauczyciel muzyki (napisał kiedyś do matki, że jest jedynym nauczycielem muzyki w całej Galicji!), ucząc dzieci zamożnej szlachty gry na pianinie, kompozytora i akompaniatora. L. Wolff zwrócił też uwagę, że wśród spuścizny po Franciszku Xaverze sześć polonezów (jeden z nich dedykowany jest hrabinie Żewuskiej, dwa – hrabinie Głogowskiej). Młodszy Mozart wyprzedził więc F. Chopina, który przystosował poloneza do kultury muzycznej epoki romantyzmu i spopularyzował go. Na Mozarta Jr. wpływnął również folkloru ukraiński, a wśród spuścizny kompozytora znajduje się utwór „Dumka na temat ruski”.
